De laatste tijd ben ik regelmatig het woord zelfstandig tegengekomen. Als ik de betekenis van dit woord Google, dan springen de volgende omschrijvingen het meest in het oog: “op zich zelf staand” en “zonder hulp van anderen”. Nu lijkt deze omschrijving helder en logisch, is het echter niet altijd in de praktijk. Want wanneer is iemand nu echt zelfstandig of afhankelijk van iemand anders?
Zelfstandig zijn is voor veel mensen met een beperking en/of handicap niet zo vanzelfsprekend. Denkt u maar aan iemand die aan een rolstoel gebonden is en door gebrekkige voorzieningen een gebouw niet binnen kan komen. Of een blind persoon die moeite heeft zijn of haar weg in een vreemde omgeving te vinden. Of een slechthorend of doof persoon, die bij het reizen vaak aangewezen is op informatieborden of behulpzame medepassagiers. Mensen met een beperking of handicap worden bovendien vaak als niet volwaardig behandeld, door bijvoorbeeld alleen het woord tot de begeleiding te richten en niet tot de beperkte/gehandicapte persoon zelf. Al mankeert er niets aan zijn of haar mentale vermogens.
Zo las ik laatst dat tegen een doof persoon, die vroeg of ze per mail een afspraak kon maken omdat ze niet kon telefoneren, werd gezegd dat haar man dan toch wel kon bellen … Nee dus, want het ging om HAAR afspraak!
Volgens bovengenoemde omschrijvingen, zouden personen met een beperking of handicap geen van allen als zelfstandig omschreven kunnen worden. Dit terwijl het merendeel van hen wel degelijk zelfstandig is. Al doen ze in meer of mindere mate, vaak of soms, een beroep op de steun/hulp van anderen, dit is voor mij nog geen reden om hen een stempeltje “onzelfstandig” op te plakken.
Voor mij is zelfstandigheid je niet afhankelijk maken van anderen. Dit is naar mijn mening echter wat anders dan om hulp vragen, hulp accepteren of zelfs op hulp aangewezen zijn. Het gaat hier om persoonlijke instelling en motivatie. Ben ik onzelfstandig als ik een medepassagier vraag wat er net is omgeroepen omdat ik als gehoorbeperkte van de omroepmededeling niets heb verstaan? Mijn antwoord is nee, want ik reis zelfstandig en zorg voor mijzelf door de dingen die ik niet versta na te vragen. Zo geef ik tegenwoordig bij twijfelachtige situaties meteen aan, dat ik slechthorend ben en wat ik van mijn gesprekspartner nodig heb om hem of haar beter te kunnen verstaan.
Onlangs moest ik een echo laten maken in het ziekenhuis en de ruimte was zeer spaarzaam verlicht. Ik heb hier op gereageerd door zowel verpleging als arts meteen te laten weten dat ik door de verlichting niet goed kon aflezen. Ik kwam op voor mijzelf en gaf hen hiermee de gelegenheid rekening te houden met mijn gehoorbeperking. Had ik dit niet gedaan, dan had ik mijzelf afhankelijk gemaakt van de situatie en personen en dat is niet wat ik wil.
En daar zit hem naar mijn idee nou net de kern van zelfstandigheid. Als ik, ondanks de technische hulpmiddelen en -ondersteuning toch een beroep op hulp van anderen moet doen, dan doe ik dat bewust. Om niet te zeggen “zelfbewust”. Ik probeer het er zo min mogelijk op aan te laten komen van anderen afhankelijk te zijn en zo veel mogelijk mijn eigen boontjes te doppen. Als dit door omstandigheden eens niet lukt, dan sta ik mijzelf toe hulp te vragen of te accepteren, al vind ik dat niet altijd even makkelijk. Maar ik voel mij zelfstandig zolang ik mijn eigen regie kan voeren, met of zonder hulp van anderen, daarbij een rol als afhankelijk slachtoffer zo veel mogelijk achter mij latend.
